LOS PUTZ DE GLAÇ

Hens la partida boscosa, demora enqüèra un putz de glaç. Los putz de glaç que vienen deu sègle setzau. Qu'avèn de conservar lo glaç tota l'annada. Qu'ei ua traca de cistèrna hens laquau hicavan neu pendent l'ivern. Dab lo temps, en entascà's, que's muda en glaç. Quan la pièla ei pro espessa, que pèhrema a las calors dinc a las nevadas de l'annada qui segueish. Aus temps de la loa utilizacion, las temperaturas mejancèras eran plan mei baishas com n'ac son pas uei lo dia. Que hasè mei hred e mei longtemps. Que'us bastivan hens ombradas, expausats au capvath, au honsat deu valon, au ras d'arrius.

Estampe de Raymond de St-Martin-Beyrie

LO CASTETH DE COARASA

Coarasa hasè partida de las 4 mei importantas baronias de Biarn. Deu castèth medievau, edificat de cap a 1350 peu Ramon Arnaut IV, senhor de Coarasa, ne demora pas mei que la tor màger pentagonau. 

Lo vescomte deu Biarn incendia lo castèth en 1508 tad en punir lo son proprietari, lo Comte Gaston de Foish, copable de mauheits numerós. Lo son cosin, Ramon de Coarasa que'u hè tornar construsir en 1515.

Enric IV qu'ei eslhevat en aquestes lòcs, au miei de las annadas 1550 per la Susana de Borbon-Busset. Lo castèth qu'ei de navèth desruit peu huec en 1684, puish rebastit tau com ei uei, en 1755.

Lo portau d'entrada qu'ei un obratge de estile Renaishença, susmontat d'ua inscripcion en castilhan : "Lo que a de ser no puede faltar" (Çò qui deu arribar, ne mancarà pas d'arribar). Un senhor espanhòu que l'auré enonciada abant de tornar partir en Espanha on esté arestat e executat.