La presa de Jerusalem dab las maquinas deu Vescomte

Gaston IV lo Crotzat (1090-1131) qu'ei considerat com lo fondador de la Vescomtat de Bearn. Que comença la redaccion deus Fòrs de Bearn e que hè vàder navèths nods de poblament a l'entorn d'espitaus sus camins de Sent-Jaqueish (Sompòrt, Lescar, Mieihaget...).

Que s'illustra a la permèra crotzada. Qu'ei encargat de la preparacion de las maquinas e tors rotlantas, tà la presa de Jerusalem. Qu'ei arremarcat tanben per la soa umanitat de cap a las poblacions civilas.

Puish que participa a la Reconquista en Aragon. Que torna préner Saragosa, Tudela, Borja... e que receb, dab los senhors biarnés, tèrras presas aus Almoravides.

Que moreish au combat e lo son cap, sus ua lança qu'ei expausat dab rotlaments de tambor, hens las carrèras de Granada. Qu'ei enterrat a la Basilica Nuestra Señora de Saragosa.

Que pensan qu'ei eth qui a servit de modèle tau personatge de Rotland, hens la famosa cançon deus Trobadors.